مقدّمهء كتاب از لحاظ تاريخ عمومى فرهنگ اهميت دارد ، و ملاحظات نظرى آن دربارهء علوم مختلف گرانقدر است ، اما اهميت فوق العادهء كتاب كه تا به روزگار ما نيز محفوظ مانده مربوط به اين مقدّمهء عمومى دربارهء علوم نيست ، بلكه مربوط به قسمت كتابشناسى است كه متن كتاب بدان اختصاص دارد ، زيرا حاجى خليفه طبق روشى كه در مقدّمه گفته ، چهارده هزار و پانصد و يك عنوان از مؤلّفات و علوم را به ترتيب الفبا ياد مىكند ، و اين شمار نسبت به آن زمان اهميت دارد ، بخصوص با توجّه به اينكه شمارهء كتابها و رسائلى كه مىآورد خيلى از اين بيشتر است ؛ زيرا غالبا نام تعدادى از شرحها و حاشيه‌هاى يك كتاب را زير يك شماره مىآورد . نيز هنگام سخن از يك علم نام گروهى از منابع اصلى آن را ياد مىكند . البتّه جاى عمده به مؤلّفات عربى اختصاص دارد ، ولى كتابهاى فارسى و تركى نيز كم نيست . در اين كتاب ديديم كه بتقريب دربارهء هر كتاب جغرافيايى ناچار از توسل به كتاب حاجى خليفه بوديم . درخور ملاحظه آنكه كتاب و وستنفلد ، كه عمرى از آن گذشته و نخستين اقدام براى تدوين بحث جامعى دربارهء نوشته‌هاى جغرافيايى عرب بوده است ( 1842 ) ، در واقع منقولاتى ناقص از كتاب حاجى خليفه است . مسلّم است كه كتاب نسبت به همهء فروع علم و ادب عربى به همين‌گونه اهميت دارد و رشته‌اى نيست كه كشف الظنون مرجع اوّل آن نباشد . هنوز چند سال از وفات مؤلّف نگذشته بود كه اهميت فوق العادهء كتاب وى در محافل علمى اروپا شناخته شد . تقريبا همهء قسمت كتابشناسى رسالهء كتابخانهء شرق تأليف دربلو ( 1625 - 1695 ) كه در قرن هجدهم شهرت فراوان يافت از آن گرفته شده است . چاپ اوّل اين رساله ، پس از وفات مؤلّف ، به سال 1697 به وسيلهء گالان ، خاورشناس فرانسوى ( 1646 - 1715 ) و مترجم كتاب هزار و يك شب ، انتشار يافت و در مدت يكصد سال پنج بار تجديد چاپ شد ( 1776 ، 1777 ، 1779 ، 1780 . به سال 1789 - 1790 نيز چاپ آلمانى آن منتشر شد ) 101 پتىدولاكروا ، خاورشناس فرانسوى ، هنگام وفات به سال 1713 ، پيشنويس ترجمهء سه جلد كتاب حاجى خليفه را كه از 1698 تا 1705 فراهم آورده بود به‌جا گذاشت . 102 فلوگل ، خاورشناس آلمانى ( 1802 - 1870 ) ، از سال 1835 تا 1858 متن كامل عربى را با ترجمهء لاتينى در پنج جلد انتشار داد ، و از آن هنگام مرجع بىبدل همهء كسانى است كه با مطالعات اسلامى سر و كار دارند ، 103 چاپ بولاق ( 1857 - 1858 / 1274 ه . ) و استانبول ( 1893 - 1894 / 1311 ه . ) نسبت به چاپ اروپا جالب نيست و وقتى چاپ اوّل به دسترس نباشد بدان مراجعه مىكنند و به هر حال به هيچ وجه با چاپ فلوگل قابل مقايسه نيست . 104 فراموش نبايد كرد كه با توجّه به مطالب فراوان و متنوع كتاب ، نمىتوان گفت كه متن به صورت علمى و قطعى مشخّص شده ، زيرا براى اين منظور بايد هر يك از موضوعات جدا جدا مطالعه شود .